Περίληψη
Τα Σχέδια Δράσης αποτελούν μία από τις πιο καινοτόμες μεθόδους διδασκαλίας στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας. Το ντοκιμαντέρ «Αφήγηση και Μνήμη στα Μανιάτικα» δημιουργήθηκε από τους εκπαιδευόμενους του Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας Πειραιά, στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης της σχολικής χρονιάς 2025-2026.
ΣΧΕΔΙΑ ΔΡΑΣΗΣ ΣΤΑ ΣΔΕ: ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ
Τα Σχέδια Δράσης αποτελούν μία από τις πιο καινοτόμες μεθόδους διδασκαλίας στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας. Βασίζονται στις αρχές της Εκπαίδευσης Ενηλίκων και δίνουν στους εκπαιδευόμενους τη δυνατότητα να μετατρέψουν τη γνώση σε εμπειρία, την έρευνα σε δημιουργία και τη μάθηση σε προσωπικό βίωμα. Μέσα από τη συνεργασία, τη διερεύνηση και τη συμμετοχή, παράγονται εκπαιδευτικά έργα, όπως ένα βίντεο, μια παρουσίαση ή μια έκθεση. Όμως, το σημαντικότερο αποτέλεσμα είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι, οι οποίοι μέσα από τη διαδικασία της αναζήτησης, της δημιουργίας και του αναστοχασμού αναπτύσσουν νέες δεξιότητες, ενισχύουν την αυτοπεποίθησή τους και αρχίζουν να βλέπουν διαφορετικά τόσο τον κόσμο που τους περιβάλλει όσο και τον ίδιο τους τον εαυτό.
Η διαδικασία υλοποίησης ενός Σχεδίου Δράσης
Η διαδικασία υλοποίησης ενός Σχεδίου Δράσης είναι ιδιαίτερα συμμετοχική και λαμβάνει υπόψη, από την αρχή έως το τέλος, τις ανάγκες, τις εμπειρίες και τα ενδιαφέροντα των εκπαιδευομένων.
Αρχικά, μέσα από έναν καταιγισμό ιδεών (brainstorming), οι εκπαιδευόμενοι καταθέτουν προτάσεις για θέματα που τους ενδιαφέρουν. Στη συνέχεια, οι υπεύθυνοι εκπαιδευτές ομαδοποιούν τις προτάσεις και παρουσιάζουν συνοπτικά τα προτεινόμενα θέματα, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να υλοποιηθεί το καθένα. Με τον τρόπο αυτό, οι εκπαιδευόμενοι ενημερώνονται για το περιεχόμενο και τη μεθοδολογία κάθε Σχεδίου Δράσης πριν κάνουν την επιλογή τους.
Ακολουθεί ψηφοφορία, κατά την οποία οι εκπαιδευόμενοι επιλέγουν, με βάση τα ενδιαφέροντά τους, τα τρία Σχέδια Δράσης στα οποία θα επιθυμούσαν να συμμετάσχουν. Στη συνέχεια πραγματοποιείται ο σχηματισμός των ομάδων και η κατανομή των εκπαιδευομένων στα επιμέρους σχέδια.
Το επόμενο στάδιο αφορά τον καθορισμό των στόχων, μια διαδικασία που πραγματοποιείται σε συνεργασία με τους εκπαιδευόμενους. Συζητούνται τα ερωτήματα: Τι θέλουμε να πετύχουμε; Ποια θα είναι τα παραδοτέα; Με ποιον τρόπο θα εργαστούμε;
Με βάση τις ιδέες και τα ερεθίσματα που προκύπτουν από τη συζήτηση, οι εκπαιδευτές σχεδιάζουν τις δραστηριότητες που θα ακολουθήσουν. Έπειτα ξεκινά η ερευνητική διαδικασία. Η έρευνα μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα από έντυπες και ψηφιακές πηγές, επισκέψεις και δράσεις πεδίου, συνεντεύξεις, καθώς και συλλογή πρωτογενούς και αρχειακού υλικού.
Στη συνέχεια, ακολουθεί η επεξεργασία και σύνθεση των δεδομένων. Οι εκπαιδευόμενοι, συνεργαζόμενοι μεταξύ τους, οργανώνουν, ταξινομούν και συνθέτουν τις πληροφορίες που έχουν συγκεντρώσει, προκειμένου να δημιουργήσουν το τελικό παραδοτέο. Αυτό μπορεί να είναι ένα θεατρικό δρώμενο, μια παρουσίαση, ένα ντοκιμαντέρ, ένα βιβλίο, ένα άρθρο, μια μικρού μήκους ταινία, μια έκθεση ή κάποιο άλλο καλλιτεχνικό ή ψηφιακό έργο.
Το τελευταίο στάδιο, στο τέλος της σχολικής χρονιάς, είναι η παρουσίαση του παραδοτέου, αλλά και της συνολικής πορείας του Σχεδίου Δράσης, στους υπόλοιπους εκπαιδευόμενους και στην εκπαιδευτική κοινότητα. Ακολουθεί ο αναστοχασμός, κατά τον οποίο η ομάδα συζητά τα αποτελέσματα της προσπάθειας, τις δυσκολίες που αντιμετώπισε, τις γνώσεις και τις δεξιότητες που ανέπτυξε, καθώς και τα στοιχεία που θα μπορούσαν να βελτιωθούν σε μια επόμενη εφαρμογή.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του Σχεδίου Δράσης, οι εκπαιδευόμενοι συμπληρώνουν σε κάθε συνάντηση φύλλα εργασίας, στα οποία καταγράφουν τις δραστηριότητες, τις πληροφορίες που συγκεντρώνουν και τα συμπεράσματά τους. Το υλικό αυτό τους βοηθά να οργανώσουν και να συνθέσουν την έρευνά τους, ενώ παράλληλα τεκμηριώνει την πορεία του έργου και παρέχει στους εκπαιδευτές πολύτιμα στοιχεία για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της προόδου της ομάδας.
Σκοπός σχεδίων δράσης
Σκοπός ενός Σχεδίου Δράσης είναι πρωτίστως η μαθησιακή διαδικασία και όχι τόσο το τελικό προϊόν. Μέσα από αυτή τη διαδικασία αξιοποιούνται οι εμπειρίες των ενηλίκων εκπαιδευομένων και δημιουργούνται ευκαιρίες για ουσιαστική, βιωματική μάθηση.
Γι’ αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να δίνεται η δυνατότητα συμμετοχής σε όλους τους εκπαιδευόμενους και όχι να γίνεται κατανομή ρόλων με βάση τις ήδη υπάρχουσες δεξιότητές τους. Στόχος είναι όλοι να συμμετέχουν ενεργά σε όλα τα στάδια της έρευνας και της δημιουργίας, ώστε να αναπτύξουν νέες δεξιότητες, ιδιαίτερα σε τομείς όπου αισθάνονται λιγότερο δυνατοί.
Ένα επιτυχημένο Σχέδιο Δράσης είναι εκείνο στο οποίο όλοι οι εκπαιδευόμενοι έχουν την ευκαιρία να περάσουν από όλους τους ρόλους. Να γίνουν ερευνητές, φωτογράφοι, δημοσιογράφοι, παρουσιαστές, δημιουργοί ψηφιακού υλικού ή αφηγητές. Δεν αποτελεί αυτοσκοπό η αξιοποίηση μόνο των δυνατών σημείων του κάθε εκπαιδευομένου. Αντίθετα, στόχος είναι να ενισχυθούν εκείνες οι δεξιότητες στις οποίες παρουσιάζονται δυσκολίες, ώστε οι ίδιοι να αποκτήσουν νέες δυνατότητες, να ενδυναμώσουν την αυτοπεποίθησή τους και να διαπιστώσουν ότι μπορούν να πετύχουν πράγματα που ίσως δεν είχαν φανταστεί.
Παράλληλα, μέσα από τη συνεργατική αυτή διαδικασία καλλιεργούνται δεξιότητες συνεργασίας και επικοινωνίας, αναπτύσσεται η κριτική σκέψη, η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, η δημιουργικότητα και ο ψηφιακός γραμματισμός, δεξιότητες που αποτελούν βασικούς στόχους της εκπαίδευσης ενηλίκων.
Παράδειγμα Εφαρμογής Σχεδίου Δράσης στο ΣΔΕ Πειραιά
Αφήγηση και Μνήμη στα Μανιάτικα
Το ντοκιμαντέρ «Αφήγηση και Μνήμη στα Μανιάτικα» δημιουργήθηκε από τους εκπαιδευόμενους του Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας Πειραιά, στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης της σχολικής χρονιάς 2025-2026.
Μέσα από έρευνα, συνεντεύξεις με κατοίκους, ιστορικές πηγές, αρχειακό φωτογραφικό υλικό, επιτόπιες επισκέψεις και προσωπικές αφηγήσεις, επιχειρήσαμε να γνωρίσουμε και να αναδείξουμε την ιστορία, την καθημερινή ζωή και την πολιτιστική ταυτότητα της συνοικίας των Μανιάτικων.
Το βίντεο περιλαμβάνει:
• την ιστορία της γειτονιάς και των πρώτων κατοίκων,
• τα σημαντικότερα τοπόσημα,
• μνήμες και μαρτυρίες κατοίκων,
• παραδοσιακά επαγγέλματα και τον τρόπο ζωής,
• ήθη, έθιμα και στοιχεία της μανιάτικης παράδοσης,
• την τοπική γαστρονομία.
Το έργο αποτελεί προϊόν συλλογικής εργασίας. Όλοι οι εκπαιδευόμενοι συμμετείχαν ενεργά σε όλα τα στάδια της δημιουργίας: στην έρευνα, στη συγγραφή, στη φωτογράφιση, στις συνεντεύξεις, στην αφήγηση, στη μουσική επιμέλεια και στη σύνθεση του τελικού ντοκιμαντέρ.
Στόχος μας δεν ήταν η δημιουργία ενός επαγγελματικού ντοκιμαντέρ, αλλά η γνωριμία με την ιστορία του τόπου, η ανάπτυξη δεξιοτήτων συνεργασίας και η διατήρηση της συλλογικής μνήμης μιας γειτονιάς που συνεχίζει να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του Πειραιά.
Δείτε εδώ το ντοκιμαντέρ που δημιούργησαν οι εκπαιδευόμενοι του ΣΔΕ Πειραιά.
Ειδική Παιδαγωγός ΠΕ02.50 & ΠΕ01.50
M.Ed. Παιδαγωγικής ψυχολογίας
M.Ed. Εκπαίδευσης Ενηλίκων
